17 augustus 2007
De vraag waarmee ik mij tijdens mijn recente studieverlof heb bezig gehouden, luidt: hoe moeten wij vandaag de dag als kerk met het geloof omgaan, gezien de ingrijpende veranderingen die zich in onze cultuur hebben voltrokken op het terrein van geloof en religiositeit. Als er op dat gebied zo veel verandert, dan zal dat consequenties voor de kerk moeten hebben, wil zij tenminste voor de mensen van nu een relevante en aantrekkelijke instelling blijven.
Hoe krijg je zicht op de culturele veranderingen die zich om ons heen voordoen, veranderingen waar kerken en gelovigen zelf ook volop deel aan hebben? Literaire romans vormen een belangrijke bron van kennis op het gebied van cultuur. De roman "De heiligwording van Berthe Ploos" van Hannes Meinkema is in dat opzicht verplichte kost voor theologen. De roman vertelt hoe een vrouw, Berthe Ploos, de weg hervindt naar de mensen en daarin naar zichzelf, en wat voor rol het geloof daarbij speelt. Bevrijd van kerkelijk-dogmatische banden, kan het geloof een bron van leven zijn. De roman laat zien hoe mensen tegenwoordig bezig zijn met de vragen van geloof en leven.
Zoals ook blijkt uit het verhaal van Berthe Ploos, kunnen de verhalen uit bijbel en traditie een grote rol spelen, als het gaat om toerusting voor het leven. Als er maar een ruimte is waar die oude verhalen in alle vrijheid kunnen worden verteld en overdacht; een plaats ook waar mensen van vandaag die verhalen kunnen vervlechten met hun eigen levensverhaal. Dat zie ik als de rol van de kerk. Zij is niet meer de instantie die de waarheid kent en kan verkondigen; zij is er als plaats waar mensen elkaar toerusten voor het leven met behulp van alles wat bijbel en traditie te bieden hebben.
“Vlechtwerk van verhalen”, heb ik de kerk om die reden genoemd. Dat concept werk ik uit aan de hand van de roman “Het woord van de verteller” (El Hablador) van de Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa.
Een verhaal, hoe oud ook, begint te spreken als het in een nieuwe context opnieuw wordt verteld. De levensvragen waar mensen 20 eeuwen geleden mee worstelden, zijn de vragen die mensen ook vandaag nog stellen. De kerk kan de plek zijn waar wordt verteld hoe mensen in de loop der tijd met die vragen wisten om te gaan. Een plek waar levensverhalen tussen de tijden en de generaties worden uitgewisseld. En waar eenmaal gevonden wijsheid kan worden gevierd. Dat is toerusting voor de kunst van het leven.
❧
Het volledige verslag van deze studie vindt u hier (pdf-bestand; 40 pagina's):